სათბურის ასაშენებლად საუკეთესო ადგილი ნაკვეთის სამხრეთი ან სამხრეთ-აღმოსავლეთი მხარეა — ვაკე ტერიტორია (დახრილობა 2%-მდე), რომელიც დილის 9-დან ნაშუადღევის 3 საათამდე ჩრდილისგან თავისუფალია და წყალსა და დენთან ახლოსაა. ორიენტაცია სეზონზეა დამოკიდებული: ზამთრის წარმოებისთვის სათბურის გრძელი მხარე აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძზე მიმართეთ, საგაზაფხულო-საზაფხულოსთვის — ჩრდილოეთ-სამხრეთისაზე. არასწორად შერჩეული ადგილი ნიშნავს ნაკლებ მზეს, გაზრდილ გათბობის ხარჯებს და ქარისა თუ თოვლისგან დაზიანების რისკს — ამიტომ ეს გადაწყვეტილება მშენებლობის დაწყებამდე კარგად უნდა აწონ-დაწონოთ.
სათბურის ადგილის შერჩევა ნაკვეთზე — მზე გადამწყვეტია
პირველი წესი მზის სინათლის მაქსიმალურად ათვისებაა. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ზამთარში, ნოემბრიდან თებერვლამდე, როდესაც დღე მოკლეა. ქვემოთ მოცემულია, როგორ მოქმედებს სათბურის ადგილმდებარეობა ნაკვეთზე მზის ენერგიის მიღებასა და გათბობის ხარჯზე:
| ადგილმდებარეობა ნაკვეთზე | პრიორიტეტი | მზის ენერგია | გათბობის ხარჯი |
|---|---|---|---|
| სამხრეთი / სამხრეთ-აღმოსავლეთი | 1 — საუკეთესო | მაქსიმალური (დილიდან ნაშუადღევამდე) | მინიმალური |
| აღმოსავლეთი | 2 — ძალიან კარგი | კარგი (დილის მზე სწრაფად ათბობს სათბურს) | დაბალი |
| სამხრეთ-დასავლეთი / დასავლეთი | 3 — საშუალო | კარგი (ნაშუადღევის მზე, გადახურების რისკი) | ზომიერი |
| ჩრდილოეთი | 4 — ყველაზე ცუდი | მინიმალური (პირდაპირი მზის გარეშე) | უკიდურესად მაღალი |
ფოთლოვანი ხეები (კაკალი, მუხა) სათბურის დასავლეთით სასარგებლოცაა: ზაფხულის ცხელ ნაშუადღევს გადახურებისგან იცავს, ზამთარში კი ფოთოლცვენის შემდეგ მზეს შეუფერხებლად ატარებს. მოერიდეთ მხოლოდ ხმელ ხეებს — ქარმა ტოტები რომ არ მოტეხოს და საფარი არ დააზიანოს.
სათბურის ორიენტაცია: აღმოსავლეთ-დასავლეთი თუ ჩრდილოეთ-სამხრეთი?
საქართველო ჩრდილოეთ განედის 41°–43° ფარგლებში მდებარეობს და ამ განედისთვის ორი ძირითადი წესი მოქმედებს — არჩევანი წარმოების სეზონზეა დამოკიდებული:
ზამთრის წარმოებისთვის გრძელი მხარე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ მიმართეთ — დაბალი ზამთრის მზე მთელი დღე გაათბობს სათბურის გრძელ სამხრეთ კედელს და გათბობის ხარჯებს საგრძნობლად შეამცირებს.
საგაზაფხულო-საზაფხულო წარმოებისთვის ჩრდილოეთ-სამხრეთის ღერძი ჯობია: მზის მოძრაობისას ჩრდილებიც გადაადგილდება და მცენარეები სინათლეს თანაბრად იღებენ, ზაფხულის ქარი კი სათბურს უკეთ ანიავებს.
რელიეფი, დრენაჟი და კომუნიკაციები სათბურის ნაკვეთზე
ადგილი სწორი და ვაკე უნდა იყოს — დახრილ ფერდობზე მშენებლობა ტერასების მოწყობისა და მიწის გასწორების დამატებით ხარჯს მოითხოვს. სათბურს ნუ ჩადგამთ ნაკვეთის ყველაზე დაბალ წერტილში, სადაც წვიმის წყალი და ცივი ჰაერი გროვდება: ნიადაგს წყლის კარგი გამტარობა სჭირდება, საჭიროების შემთხვევაში კი სათბურის გარშემო სადრენაჟო არხები გათხარეთ. მოსწორებული და დრენირებული ფუძე საძირკვლის მოწყობასაც ბევრად ამარტივებს.
კომუნიკაციები წინასწარ გათვალეთ: სათბური დენის ფარსა და წყლის წყაროსთან ახლოს დადგით, რადგან მილებისა და ელექტროკაბელების გრძელ მანძილზე გაყვანა საწყის ხარჯებს მკვეთრად ზრდის. ზომებზეც იფიქრეთ წინასწარ — გამოცდილება აჩვენებს, რომ პატარა სათბური მალე აღარ ჰყოფნით ხოლმე ფერმერებს. ააშენეთ მაქსიმალურად ფართო: სიგრძეში გაზრდა მომავალში ბევრად ადვილია, ვიდრე სიგანეში გაფართოება.
შიდა სივრცეც ადგილის შერჩევისთანავე დაგეგმეთ, რომ ფართობი უსარგებლოდ არ დაიკარგოს: გვერდითი მაგიდები კედლებთან 60–90 სმ სიგანისაა (მუშაობა ცალმხრივია), ცენტრალური მაგიდები — 1.8 მეტრამდე (მიდგომა ორივე მხრიდანაა), სამუშაო ბილიკები — 45–50 სმ, ხელის ურიკის გასატარებელი სატრანსპორტო ბილიკი კი მინიმუმ 60–75 სმ. ეს ზომები განსაზღვრავს, სათბურის საერთო ფართობის რა წილი იქნება რეალურად სასარგებლო.
ქარი, თოვლი და რეგიონის კლიმატი — რას უნდა გაუძლოს სათბურმა
დასავლეთ საქართველოში (განსაკუთრებით ზღვის პირას) და შიდა ქართლში, მტკვრის ხეობაში, ქარის სიჩქარე ზოგჯერ 30–35 მ/წმ-ს აჭარბებს, შიდა ქართლში, სამცხე-ჯავახეთსა და მთაში კი კონსტრუქციამ მინიმუმ 50–80 კგ/მ² თოვლის წონას უნდა გაუძლოს. ამიტომ ადგილის შერჩევისას დაადგინეთ გაბატონებული ქარის მიმართულება და სათბურის გრძელი მხარე ქარის გასწვრივ მიმართეთ — ეს ქარის დარტყმის ძალას ამცირებს. რეგიონზე მორგებული კონსტრუქციული გათვლა ჩვენი სამუშაოს ნაწილია — ნახეთ აშენებული პროექტები სხვადასხვა კუთხეში.
- დასავლეთ საქართველო (იმერეთი, სამეგრელო, გურია, აჭარა) — მაღალი ტენიანობა და სოკოს რისკი: საჭიროა დიდი გვერდითი ვენტილაცია
- შიდა ქართლი — თოვლის დატვირთვა და ძლიერი ქარები: გაძლიერებული კონსტრუქცია, სახურავის დახრილობა 25°–30°, ქარსაფრები
- კახეთი — გაზაფხულის სეტყვა და გვალვები: გაძლიერებული კონსტრუქცია და სეტყვის საწინააღმდეგო ბადეები
- სამცხე-ჯავახეთი და მაღალმთიანი რეგიონები — ძლიერი ყინვები (−20°C-მდე) და დიდი თოვლი: კაპიტალური კონსტრუქცია, პოლიკარბონატის საფარი
საველე ჩექლისთი: შეაფასეთ სათბურის ადგილი ნაკვეთზე გასვლისას
სათბურის ადგილის შერჩევის კრიტერიუმები
0/8თუ ყველა პუნქტს ვერ აკმაყოფილებთ, პრიორიტეტი მზეს მიანიჭეთ — დაჩრდილული ადგილი ვერაფრით კომპენსირდება, დრენაჟისა და კომუნიკაციების პრობლემები კი საინჟინრო გადაწყვეტებით მოგვარებადია.
ხშირად დასმული კითხვები სათბურის ადგილსა და ორიენტაციაზე
რომელი ორიენტაცია ჯობია — აღმოსავლეთ-დასავლეთი თუ ჩრდილოეთ-სამხრეთი?
საქართველოს განედზე (41°–43°) ზამთრის წარმოებისთვის ჯობია აღმოსავლეთ-დასავლეთის ორიენტაცია — დაბალი ზამთრის მზე გრძელ სამხრეთ კედელს მთელი დღე ათბობს და გათბობის ხარჯი მცირდება. საგაზაფხულო-საზაფხულო წარმოებისთვის კი ჩრდილოეთ-სამხრეთი ჯობია: ჩრდილები მოძრაობს და სინათლე თანაბრად ნაწილდება.
შეიძლება სათბურის აშენება ფერდობზე?
შესაძლებელია, მაგრამ დახრილ ფერდობზე მშენებლობა ტერასების მოწყობასა და მიწის გასწორებას მოითხოვს, რაც დამატებითი ხარჯია. ოპტიმალურია ვაკე ადგილი 2%-ზე ნაკლები დახრილობით. ზუსტი შეფასებისთვის მოითხოვეთ კონსულტაცია — ადგილს პროექტის ეტაპზე ვაფასებთ.
რა მანძილით უნდა იყოს სათბური ხეებისა და შენობებისგან დაშორებული?
ჩრდილოეთის მხარეს მდგარი მაღალი ხეები და შენობები სათბურს მინიმუმ მათი სიმაღლის ორმაგი მანძილით უნდა დაშორდეს, რომ ჩრდილი არ დაეცეს. გამონაკლისია ფოთლოვანი ხეები დასავლეთით — ისინი ზაფხულში გადახურებისგან იცავს, ზამთარში კი მზეს ატარებს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი წყალთან და დენთან სიახლოვე?
მილებისა და ელექტროკაბელების გრძელ მანძილზე გაყვანა საწყის ხარჯებს მკვეთრად ზრდის. ორიენტირად: წყლის წყარომდე მანძილი 50 მეტრზე ნაკლები უნდა იყოს, დენის წყარო კი ისე ახლოს, რომ კაბელი უსაფრთხოდ გაიყვანოთ. ეს ხარჯები მთლიან ბიუჯეტშივეა გასათვალისწინებელი — დეტალები: რა ღირს სათბურის აშენება.
გაქვთ ნაკვეთი და არ იცით, სად დადგათ სათბური?
მოგვწერეთ ნაკვეთის ადგილმდებარეობა და ზომები — შეგირჩევთ ოპტიმალურ ადგილს, ორიენტაციას და რეგიონზე გათვლილ კონსტრუქციას. კონსულტაცია უფასოა, თანადაფინანსების პროგრამით კი ხარჯის 50%-ს სახელმწიფო ფარავს.
